Oud-huisarts en inwoners Emmer-Compascuum in oorlogsboek

Oud-huisarts en inwoners Emmer-Compascuum in oorlogsboek

Voormalig huisarts Rieks Lubberman en enkele inwoners van Emmer-Compascuum spelen een belangrijke rol in het nieuwe oorlogsboek ‘’Valse diagnoses’ waarin het verhaal wordt verteld over het werk en leven van tien NSB-artsen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Lubberman start begin vorige eeuw een praktijk in Emmer-Compascuum. In een prachtig pand aan de Hoofde WZ. Hij heeft daarnaast een patiëntenbestand in Duitsland, in Rütenbrock en omgeving. Bovendien begint hij in dat jaar met Jan Velema uit Emmer-Compascuum aan een nieuw veenavontuur.

Het boek, geschreven door de oud-journalist Willem Molema van Dagblad van het Noorden, is een dezer dagen uitgekomen. Molema onderzocht de dossiers van de artsen, las honderden getuigenissen over keuringen van dwangarbeiders van wie sommigen in Duitsland stierven, en van Joden van wie de meesten in concentratiekampen aan hun einde kwamen. Hij deed nader onderzoek, sprak met (ex)dorpsbewoners en overlevenden. De resultaten zijn weerzinwekkende verhalen over geld, macht, haat, verdriet, angst, klopjachten, dwalingen, onderduikers en bedriegers. Een keiharde strijd op leven en dood. Onthullende verhalen over fraude, de invloed van de NSB, de rol van ‘De beul van Groningen’ en de dood van drie van de tien artsen tijdens de oorlog. Trieste ervaringen van getuigen over de keuringen die meestal niets voorstelden, want de artsen waren slechts medische werktuigen van de nazi’s.

Lubberman verhuist binnen het dorp en laat in Emmercompascuum een prachtige villa bouwen waar hij ook als arts praktijk houdt. Huisarts Henk Heijne komt later in het pand van Lubberman aan de Runde NZ 110. Wanneer Heijne rond 1995 er tegenover nieuwbouw pleegt, wordt het oude monumentale pand van voorheen Lubberman afgebroken. Inwoner Gerard Steenhuis krijgt van Heijne toestemming om de oude paneeldeuren eruit te halen. Op de plek van de voormalige woning van de arts staat nu de appartementenflat Herman Scholtenhuis.

Lubberman is nog kort voorzitter van het plaatselijke Nutsdepartement in Emmer-Compascuum. Lubberman verhuist in 1928 naar Ter Apel waar hij zijn praktijk voortzet. Zijn opvolger als huisarts in Emmercompascuum wordt eerst de uit Amsterdam afkomstige J. de Koning, daarna Sake Belksma, de tegenpool van Lubberman. Hij is principieel tegen dienstplicht en heeft onderduikers in huis. Belksma blijft veertig jaar huisarts in Emmercompascuum.

Lubberman blijft -zonder vrouw- in het prachtige pand aan de Hoofdstraat 28 wonen. Zijn pensionering valt vrijwel samen met het begin van de oorlog. Hij is dan al 66 jaar, maar als lid van de NSB besluit Lubberman vervolgens keuringarts bij het gewestelijk arbeidsbureau in Emmen te worden. Het levert hem nog een aardig zakcentje op. Harm Hemmen moet ook bij Lubberman komen voor de keuring. Hij wordt goedgekeurd. Harm heeft hoogstwaarschijnlijk ook getekend, waardoor hij een zogenoemde grensganger wordt. Door te tekenen kan Harm via het arbeidsbureau in Emmen een werkgever vinden in de Duitse grensstreek, in zijn geval het Schleppamt Emden, een firma met sleepboten die op en neer varen op de rivier de Eems. Daardoor kan Harm in de weekeinden in Haren of Meppen van boord gaan en naar huis (Nieuw-Weerdinge) fietsen. Hij is opgeleid tot monteur op de Ambachtsschool in Emmen en werkt als machinist op de sleepboot. In het voorjaar van 1943 komt er bericht dat Harm is gearresteerd bij de grensovergang Rütenbrock en dat zijn fiets daar opgehaald kon worden. De familie van Harm blijft tijden in het ongewisse over zijn situatie. Totdat er een jaar later, in 1944, bericht komt van het Rode Kruis dat Harm omgekomen is in kamp Bergen-Belsen, ten noorden van Hannover. Hij heeft er een anoniem graf gekregen. 

Lubberman zal uiteindelijk op tragische wijze overlijden. Op weg van zijn huis in Ter Apel naar het arbeidsbureau in Emmen botst hij in 1943 tegen een tram in Nieuw-Weerdinge. Hij is op slag dood. Een aantal dwangarbeiders uit Emmer-Compascuum en omgeving vieren in Duitsland een bescheiden feestje wanneer ze op de hoogte worden gebracht van de dood van de arts.

Valse diagnoses | De Tweede Wereldoorlog in Noord-Nederland | Tien artsen in een wereld van list en bedrog. Auteur Willem Molema. Uitgeverij Nobelman Groningen. Aantal pagina’s: 167. Aantal foto’s: 100. Winkelprijs 22,95, onder meer verkrijgbaar bij de Bruna in Klazienaveen, de Readshop in Coevorden en Ter Apel, de Bruna in Meppel en de Primera in Beilen. Ook kan het boek thuis bezorgd worden. Info: willem.molema@home.nl